İki masa
Meslektaşlarım zaman zaman her hafta ameliyata giren bir cerrahın neden hâlâ laboratuvarda vakit geçirdiğini soruyor. Cevabım basit: Her zaman iki masam oldu. Birinde hasta muayene ediyor, ameliyat yapıyorum. Diğerinde okuyor, veri analiz ediyor ve ilk masanın bana sürekli yönelttiği sorulara cevap arıyorum. Biri olmadan diğerinin pek anlamı yok.
Ankara: mesleği öğrenmek
Tıp eğitimimi Gazi Üniversitesi'nde, göz hastalıkları uzmanlık eğitimimi Başkent Üniversitesi'nde, ikisini de Ankara'da tamamladım. Asistanlık size hastalığı tanımayı ve güvenle ameliyat etmeyi öğretir; ama o dönemin kitaplarının cevap veremediği soruları da aklınıza düşürür. Neden bir hastanın kuru gözü iyileşirken diğerininki yıllarca yanmaya devam ediyor? Genç bir kornea neden yavaş yavaş incelip a dönüşüyor? Bu sorular klinikten çıktıktan sonra da peşimi bırakmadı.
Miami: soru sormayı öğrenmek
2014'te TÜBİTAK doktora sonrası araştırma bursuyla Miami'deki Bascom Palmer Eye Institute'a gittim; kornea ve alanında araştırma yaptım. Böyle bir merkezde geçen bir yıl insanın düşünme biçimini değiştiriyor. İyi bir araştırma sorusu kurmanın başlı başına bir disiplin olduğunu orada öğrendim: test edilebilecek kadar dar, önemli olacak kadar anlamlı. Bilimsel İngilizcenin, bilimsel şüpheciliğin ve bilimsel dostlukların da tıpkı cerrahi gibi her gün çalışılarak gelişen beceriler olduğunu gördüm.
Paris: kalmayı öğrenmek
Birkaç yıl sonra yeniden yola çıktım; bu kez Paris'e, Cochin Hastanesi'nde kornea fellowship'i için. Paris kısa bir dönem olacaktı; ikinci bir eğitime dönüştü. Fellowship ile birlikte doktora çalışmalarımı da sürdürdüm ve 2019-2023 yılları arasında iki doktorayı tamamladım: biri Université Paris Cité'de nörobilim, diğeri Gazi Üniversitesi'nde tıbbi biyokimya. İki ülke, iki dil ve iki akademik sistem arasında yaşamak yorucuydu. Ama bana şunu da öğretti: Aynı oküler yüzey kliniğin, bir moleküler yolağın ya da bir sinyal reseptörünün diliyle anlatılabilir ve en doyurucu cevaplar, bu dillerden yalnızca birini seçmeyi reddettiğinizde ortaya çıkar.
Hocalık gerçekte nedir
Bu adımların hiçbirini tek başıma atmadım. Her aşamada bana bir kapı açan, bir projeyi emanet eden ya da sadece sorularımı ciddiye alan hocalarım oldu. Zamanla mentorluğu bir tavsiyeden çok bir izin olarak görmeye başladım: merak etme, şehir değiştirme, tam zamanlı çalışırken zorlu bir doktoraya başlama izni. Bugün Ankara'da profesör olarak aynı izni kendi öğrencilerime ve asistanlarıma aktarmaya çalışıyorum. Genç bir hekimin ilk gerçek araştırma sorusunu sorduğunu görmek, akademik hayatın sessiz mutluluklarından biri.
Laboratuvar neden hâlâ önemli
Peki bir cerrah neden hâlâ temel araştırma yapar? Çünkü klinik, yalnızca laboratuvarın cevaplayabileceği sorular üretir; laboratuvardan dönen cevaplar da ameliyathanedeki pratiği değiştirir. da oksidatif stres ve inflamasyon üzerine çalışmalarım, gözlerindeki tabloyu tam olarak açıklayamadığımız hastalarla başladı; yıllar sonra bu çalışmalar bir moleküler yolağa ve olası bir ilaç hedefine işaret etti. Yanan, kızarık bir gözden bir reseptör yolağına uzanan yol uzun; ama yürünebilir bir yol ve birinin onu yürümesi gerekiyor.
Hâlâ iki masam var. Giderek daha çok, aynı masaya iki farklı taraftan bakıyormuşum gibi hissediyorum.